سنگ تراشی

دو شیوه اصلی برای تراشیدن قسمت های اضافی سنگ وجود دارد که ساییدن سطح سنگ کهن ترین شیوه است. با ساییدن سطح سنگ به تدریج سطح پایین رفته تصویر مورد نظر نمایان می گردد.

 

سنگ تراشی پارتین باستان

ملکه نفرتیتی – سنگ – موزه قاهره

 

ساییدن های دقیق مضاعف و پرداخت آن موجب می شود تا سطح نهایی کیفیتی خاص پیدا کند. سطوحی که با استفاده از این شیوه ساخته می شود به لحاظ بصری و نیز لامسه ای بسیار هموار و لطیف است.
این مجسمه ها پیش از اختراع ابزارهای فلزی که از سختی لازم برای برش سنگ برخوردار بودند، شکل گرفته و شامل بهترین نمونه های تاریخی از جمله پیکره های مرمری یونان باستان و کنده کاری های بسیار عالی تمدن مصر باستان است.

 

 

سنگ تراشی پارتین باستان

سریس سلطنتی، احتمالا متعلق به دوره توت موسیس 11 از سلسله هجدهم مصر.
نمونه ای است از یک مجسمه سنگی ساییده شده

 

 

در گذشته ابزارهای گوناگونی برای ساییدن و تراشیدن سطح سنگ مورد استفاده قرار می گرفت.
از دولریت (یک نوع سنگ آذرین سخت)، برنز و آهن برای ساختن قلم و چکش های تراش سنگ استفاده می شده است.
با استفاده از این ابزارها ضربه ها را به طور مستقیم و در زاویه قائمه بر سطح سنگ فرود می آوردند.
آثار قلم که در این فرایند بر سطح سنگ ایجاد می شد را در نهایت می ساییدند تا فرم مورد نظر پدیدار شود. تراشیدن و ساییدن سنگ که نخست با تاکید بسیار صورت می گرفت در ادامه فقط با ساییدن سطح تا کامل شدن شکل نهایی ادامه پیدا می کرد.
برای اجرای جزییات (پرداخت)، تراشه های باریکی از سنگ سخت همراه با ماسه و آب مورد استفاده قرار می گرفت.
امروزه کار بر روی گرانیت نیز در برخی از موارد با فرایندی مشابه اما با کمک گرفتن از ابزارهای فولادی سخت تر و قلم هایی که سر آن ها از جنس تنگستن است صورت می گیرد.

عمل ساییدن و پرداخت در مورد این سنگ سخت نیز همانند دیگر سنگ هاست.
رایج ترین شیوه تراش سنگ تا به امروز در نتیجه ی اختراع آهن آبدیده وارد حوزه ی مجسمه سازی شده است.
آهن سختی که قابلیت حفظ لبه ی سخت برش دهنده را دارد.
این نکته را می توان با مطالعه ی تکنیک تراش سنگ مرمر در هنر هلنیستی یونان در تاریخ نیز زدیابی کرد.
به نظر می رسد مجسمه ساز در خلق آثاری از این دست از جمله لائوکون در برش فرم ها از آزادی ویژه ای برخوردار بوده است که حاصل استفاده از ابزار برش دهنده ی سخت است.

مجسمه های هلنیستی فرم های بسیار ظریف و دقیقی دارد که نمی توان آن ها را صرفا با ساییدن مرمر ایجاد کرد. از آن زمان به بعد این برش ها در هنر اروپایی رواج یافت.

ابزارهای سنگ تراشی :

ابزارهای سنگ تراشی در راستای اهداف ویژه ای طراحی شده و در طی قرن ها تکامل پیدا کرده است و اغلب مجسمه سازان در توالی مشخصی آن ها را مورد استفاده قرار داده اند.
نظمی که بر اساس ویژگی های ابزارها پدید می آید.

قلم سر تخت
سنبه یا قلم نوک تیز
قلم دندان موشی
اسکنه (قلم)
چکش ها
تیشه ی شیارزن (دندانه دار)
شکافتن سنگ
گوه
دریل برقی

 

سنگ تراشی پارتین باستان

 

 

 

زاویه قرار دادن ابزارهای سنگ تراشی بر سطح سنگ طبق عکس بالا

A. بهترین زاویه برای برش دادن سنگ.
B. زاویه ای برای تراشیدن سنگ با وارد کردن شوک به آن. از این زاویه در حین کار روی مواد بسیار سخت استفاده می شود و کارکرد آن مشابه تیشه است.

C. زاویه سطح متر به زننده ی چکش روی قلم.
شاید برای بدست آوردن نتیجه ی بهتر لازم باشد که سطج ضربه زننده ی چکش را صاف کنید.

D. بافت هایی که براساس نجوه ی قرار دادن زوایای گوناگون تراش در سطح ایجاد می شود.

G و E. قلم های سر تیشه ای.
F. قلم سر چکشی
H. قلم سر سخت.
I. قلم نوک تیز.
J. قلم دندان موشی قابل تنظیم.
K. سطح مقطع برخی از قلم ها دندان موشی ها که مورد استفاده سنگ تراشان است.

 

 

سنگ تراشی پارتین باستان

جوان و اهریمن مرگ (خاکستردان جسد مرده).

اوایل قرن چهارم ق.م. نوعی سنگ نرم، درازا 118 سانتیمتر. موزه ی باستان شناسی، فلورانس

 

 

 

سنگ تراشی پارتین باستان

مردی از قوم گل در حال مرگ.
کپیه رومی از روی اصل مفرغین یونانی متعلق به حدود 220-230 ق.م.
مکشوف در پرگاموم. مرمر، به اندازه ی طبیعی.
موزه ی کاپیتولینه، رم

 

منبع:

Encyclopedia of Sculpture Techniques by John Mills (Author)

مرجان محمدی نژاد (مترجم)

تهیه کننده: مرجان نجفی

مطالب زیر را حتما بخوانید